Sumqayıt Regional Mədəniyyət İdarəsinin Qubadlı Rayon Mərkəzi Kitabxanasında (MKS) “Zəngəzur” Cəmiyyətləri İctimai Birliyinin yaradılmasının 30 illiyinə həsr olunmuş dəyirmi masa keçirilib.

MKS-in direktoru Müşgünaz Muradova, Mədəniyyət işçiləri həmkarlar ittifaqı Qubadlı rayon təşkilatının sədri Yaqub Vəliyev, Rayon Mədəniyyət Evinin direktoru Ziba Kazımova və başqalarının çıxışlarında ölkəmizdə qeyri-hökumət təşkilatlarının fəaliyyətinə yaradılan münbit şəraitdən, ölkəmizin ilk QHT-dən olan “Zəngəzur” Cəmiyyətləri İctimai Birliyinin fəaliyyətindən bəhs olunub, Birliyin qurucusu və ilk sədri, tanınmış dövlət və ictimai xadim  Kamran Hüseynovun xatirəsi ehtiramla anılıb.

Qeyd olunub ki, İctimai Birlik son illər Azərbaycan, Çexiya və Türkiyədə 11 layihə icra edib, Fəxri fərmanlara layiq görülüb, 15 adda kitab buraxdırıb, Azərbaycan həqiqətlərinin yayılmasında, erməni təbliğatının qarşısının alınmasında mühüm işlər görüb.2013-cü ildən Birliyin zengezur.com saytı fəaliyyətdədir.Birliyin Sisian, Gorus, Qafan, Meğri, Laçın, Zəngilan, Qubadlı, Kəlbəcər, Cəbrayıl rayon və Türkiyə nümayəndəliyi vardır. Birlik cari ildə icra etdiyi “Şərqi Zəngəzura qayıdışa mənəvi dəstək” layihəsi çərçivəsində Birliyin İdarə Heyətinin sədri, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Hacı Nərimanoğlunun müəllifliyi ilə “Şərqi Zəngəzur”, ”Qardaşlığın zəfəri” və “Şəhidlər” elmi-publisistik kitablarını nəşr olunub. Kitablar şəhid ailələrinə, respublikamızın təhsil, mədəniyyət obyektlərinə, kitabxanalara, yerli icra strukturlarına, QHT və KİV-ə təqdim edilir.

Şəhid Milli Qəhrəman, polkovnik Şükür Həmidovun atası Nəriman Həmidov Vətən müharibəsinin qəhrəmanlarına həsr edilmiş “Şəhidlər” kitabında oğlunun ömür və döyüş yolunun da geniş əks olunduğunu görməkdən razı qaldığını bildirib.

Sonda İctimai Birliyin fəaliyyətinə həsr olunmuş foto-video materiallar nümayiş olunub, Birliyin nəşr etdirdiyi və MKS-a hədiyyə edilən kitablar sərgilənb.

https://azertag.az/print/2087381

https://butov.az/xeber/sosial/21065-qht-nin-30-illiyi-qeyd-edilib.html

Daha ətraflı:

https://zengezur.com/KITABLAR/Sherqi-Zengezur-A5.pdf  səh.214-215:

"Zəngəzur" Cəmiyyətləri İctimai Birliyi – 30

Azərbaycanın ilk QHT-lərindən biri olan “Zəngəzur” Cəmiyyətləri İctimai Birliyi 1992-ci ilin aprelində Bakı Dövlət Universitetinin Akt zalında Zəngəzur bölgəsindən olan 300-dən çox tanınmış alim, yazar, ziyalının iştirakı ilə keçirilən təsis konfransında yaranıb və 1992-ci ilin mayında Dövlət qeydiyyatına alınıb.

Birliyin ilk sədri Kamran Əsəd oğlu Hüseynov 15 dekabr 1913-cü ildə Qubadlı rayonunun Çərəli kəndində anadan olub. Binəqədi, Neftçala rayon, Mingəçevir, Sumqayıt şəhər partiya komitələrinin birinci katibi, respublika Həmkarlar İttifaqları Şurasının sədri, Moskva şəhərində Ümumittifaq Həmkarlar İttifaqları Mərkəzi Şurasının katibi, Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini, respublika Ticarət və Sənaye Palatasının sədri vəzifələrində işləyib. Azərbaycan və RSFSR Ali Sovetlərinin deputatı olub. Tarix elmləri doktoru, müxtəlif dillərdə çap olunmuş 16 kitabın müəllifidir. Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında uzun illər səmərəli fəaliyyətinə görə «Şöhrət» ordeni ilə təltif edilib. 2006-cı il aprelin 20-də ömrünün 93-cü ilində vəfat edib.

Birliyin ikinci sədri Tofiq Şəfaət oğlu Mehdiyev 14 sentyabr 1946-cı ildə Zəngilan rayonunun Pircivan qəsəbəsində anadan olub. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyində, Azərbaycan KP MK-da işləyib, Zəngilan Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi, “Azərittifaq”ın sədri vəzifələrində çalışıb. MKnın üzvü, XI, XII çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilib. Dövlət Müstəqilliyi haqqında Konstitusiya Aktına imza atan, müstəqil Azərbaycanın Dövlət atributlarının-Bayraq, Himn, Gerbinin qəbul olunmasına səs verən deputatlardan biri olub. Birliyin sədrliyindən könüllü istefa verdikdən indiyədək Ağsaqqallar Şurasının sədridir.  “Zamanın axarında Zəngəzursuz illərim” kitabı nəşr olunub.

2010-cu ildən İctimai Birliyin sədri Hacı Nərimanoğludur. Qubadlı rayonunun Saray kəndində doğulub, Qubadlı rayon komsomol, icraiyyə komitələri, icra hakimiyyəti, AzərTAc Dövlət İnformasiya Agentliyi, AR Prezidenti yanında Strateji Araşdırmalar Mərkəzi, AR Sənaye və Energetika Nazirliyi, AR Prezidenti yanında Bilik Fondu, Azərbaycan Dövlət Tərcümə Mərkəzində işləyib. 22 kitabın, tərcümə əsərlərinin, Azərbaycan, türk, rus, ingilis dillərində dərc olunmuş 100-dən çox elmi, elmi-publisistik məqalənin müəllifidir. Birlik QHT Şurasının dəstəyi ilə Azərbaycan,Çexiya və Türkiyədə 11 layihəni icra edib, Fəxri fərmanlara layiq görülüb, layihələrin icrası dəfələrlə "əla" qiymətləndirilib, 15 adda kitab buraxdırıb. 2013-cü ildən Birliyin
zengezur.com saytı fəaliyyətdədir. Birliyin Sisian, Gorus, Qafan, Meğri, Laçın, Zəngilan, Qubadlı, Kəlbəcər, Cəbrayıl özəkləri və Türkiyədə nümayəndəliyi vardır.*

Tarix üzrə fəlsəfə doktoru, yazıçı publisist Hacı Nərimanoğlunun “Qardaşlığın Zəfəri” kitabı nəşr olunub.

AZƏRTAC xəbər verir ki, Türkiyə Prezident Administrasiyasının təhlükəsizlik və xarici siyasət komissiyasının üzvü, Türkiyə-Azərbaycan Dostluq, Əməkdaşlıq və Həmrəylik Fondunun rəhbəri professor Aygün Attarın “İki liderin, iki dövlətin bənzərsiz qardaşlığı” adlı “Ön sözü” və qardaş ölkənin Azərbaycandakı keçmiş səfiri Hulusi Kılıçın məsləhətçiliyi ilə çıxan kitab 44 günlük Vətən müharibəsində xalqımıza qələbə sevinci, şərəf, qürur yaşadan ordumuza, şəhid və qazilərimizə, bu möhtəşəm Zəfərin qazanılmasında, tarixi ədalətin bərpasında müstəsna xidmətləri olmuş Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev ilə Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın qardaşlıq münasibətlərinə həsr edilib.

Kitabda Vətən müharibəsində müzəffər Ordumuzun misilsiz qəhrəmanlığı sayəsində işğaldan azad edilmiş Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgələrində həyata keçirilən genişmiqyaslı tikinti-quruculuq işləri, mənfur düşmənin murdar ayaq izlərinin itirilməsi, məhv edilmiş mülki, sosial obyekt və infrastrukturun yenidən dirçəlişinə Türkiyənin dəstəyi, dövlətlərimizin başçılarının və xanımlarının Qarabağ və Şərqi Zəngəzur regionuna səfərləri, tarixi Şuşa Bəyannaməsinin siyasi, hərbi, ictimai-mənəvi əhəmiyyəti sənədlər, fotoinformasiya materialları, analitik təhlillərlə qeyd olunub. Müəllifin eyni soy-kökə, dil və dinə mənsub iki ölkənin, xalqın tarixin müxtəlif dövrlərində sınaqdan çıxmış qardaşlığına dair elmi-publisistik araşdırmaları, Vətən müharibəsinin ilk günündən başlayaraq yazdığı, KİV-də yayılan hərbi-vətənpərvərlik motivli məqalələrinin bir hissəsi də kitaba daxil edilib.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə yardımı ilə “Zəngəzur” Cəmiyyətləri İctimai Birliyinin həyata keçirdiyi “Şərqi Zəngəzura qayıdışa mənəvi dəstək” layihəsi çərçivəsində rəngli formatda çapdan çıxan kitabın nüsxələri işğaldan azad edilmiş rayonlar başda olmaqla, respublikamızın təhsil, mədəniyyət obyektlərinə, kitabxanalara, yerli icra strukturlarına, iki ölkənin QHT-lərinə və KİV-inə paylanıb.

https://azertag.az/xeber/Qardasligin_Zeferi_kitabi_chapdan_chixib-2066249

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə yardımı ilə "Zəngəzur" Cəmiyyətləri İctimai Birliyinin həyata keçirdiyi “Şərqi Zəngəzura qayıdışa mənəvi dəstək” layihəsi çərçivəsində tarix üzrə fəlsəfə doktoru, yazıçı publisist Hacı Nərimanoğlunun “Şərqi Zəngəzur” kitabı nəşr olunub.

Müəllif və layihə rəhbəri H.Nərimanoğlu deyir: ötən ilin ən mühüm ictimai-siyasi hadisələrindən biri Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti İl­ham Əli­ye­vin “Azər­bay­can  Res­pub­li­ka­sın­da  iq­ti­sa­di  ra­yon­la­rın  ye­ni  böl­gü­sü  haq­qın­da”  7 iyul 2021-ci il ta­rix­li Fər­ma­nı ilə  iş­ğal­dan azad edil­miş əra­zi­lə­ri­miz­də Qa­ra­bağ iq­ti­sa­di ra­yo­nu (Xan­kən­di şə­hə­ri, Ağ­ca­bə­di, Ağ­dam, Bər­də, Fü­zu­li, Xo­ca­lı, Xo­ca­vənd, Şu­şa və Tər­tər ra­yon­la­rı) və “Şər­qi Zən­gə­zur iq­ti­sa­di ra­yo­nu”nun (Cəb­ra­yıl, Kəl­bə­cər, Qu­bad­lı, La­çın və Zən­gi­lan ra­yon­la­rı) ya­ra­dıl­ma­sı oldu.

“Füyuzat” nəşriyyatında yeni çapdan çıxan kitabda keçmiş məcburi köçkün vətəndaşlarımızın doğ­ma də­də-ba­ba yurd­la­rına qa­yı­dışına mənəvi dəstək nəşrdə əsas məqsəd, ümdə qayə olaraq qırmızı xətt kimi keçir.

220 səhifəlik rəngli nəşrdə dövlətimizin başçısı, Ali Baş Komandan İlham Əliyev və Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti Mehriban xanım Əliyevanın Şərqi Zəngəzur bölgəsinə səfərləri, fəaliyyət proqramlı çıxışlarında qarşıya qoyduğu vəzifələrə həsr olunmuş materiallar xüsusi yer tutur.

Kitabda 2020-ci ilin 44 günlük Vətən müharibəsində müzəffər ordumuzun misilsiz qəhrəmanlığı sayəsində işğaldan azad edilmiş Şərqi Zəngəzur bölgəsinə daxil olan bu rayonların hər birinin uzaq və yaxın keçmişi, iqtisadi potensialı, təbii sərvətləri, I və II Qarabağ müharibəsi tarixi ayrı-ayrı  oçerklərdə  əks olunub. Zən­gə­zur ma­ha­lı­nın ta­ri­xi keç­mi­şi, ha­zır­da iş­ğal­dan azad edil­miş böl­gə­lər­də apa­rı­lan ge­niş miq­yas­lı ti­kin­ti, qu­ru­cu­luq iş­lə­ri, mən­fur düş­mə­nin mur­dar ayaq iz­lə­ri­nin iti­ril­mə­si, məhv edil­miş mül­ki, so­si­al ob­yekt və inf­rast­ruk­tur­la­rı­nın ye­ni­dən dir­çə­li­şi, Şər­qi Zən­gə­zu­run gə­lə­cək mən­zə­rə­si, in­ki­şaf pers­pek­tiv­lə­ri kitabda sənədlər, foto-informasiya, analitik təhlillərlə qələ­mə alı­nıb. Müəllifin Və­tən mü­ha­ri­bə­si­nin ilk gü­nün­dən başlayaraq ya­zdığı, KİV-də yayılan hərbi-vətənpərvərlik motivli mə­qa­lələrinin bir his­sə­si də ki­ta­ba da­xil edi­lib.

Filologiya elmləri doktoru, professor Əliağa Cəfərovun redaktorluğu və ön sözü ilə buraxılan nəşr Şərqi Zəngəzur bölgəsinin tarixinə və bu gününə həsr olunmuş  ilk elmi, publisistik kitabdır.

Kitabın nüsxələri işğaldan azad edilmiş rayonlar ilk sırada olmaqla, respublikamızın təhsil, mədəniyyət obyektlərinə, kitabxanalara, yerli icra strukturlarına paylanır.

Min illərdir ki, Novruz -yazın gəlişi, ilin dəyişməsi Mərkəzi Asiya, Yaxın Şərq, Anadolu, Orta Asya, Balkanlarda, Qafqazda bayram edilir. Hazırda 300 milyondan artıq adam 21 martı- yeni ilin başlanğıcı-rəsmi təqvimin ilk günü (yəni 1 yanvar kimi) olaraq bayram edir.
BMT Baş Assambleyasının və UNESCO-nun qərarı ilə “Yeni gün" mənası verən, gecə və gündüzün bərabərləşdiyi gün olaraq qeyd edilən - 21 mart Beynəlxalq Novruz Günü elan edilib.
Amma biz Novruzu da urvatdan salmışıq, neçə gündür bayramlaşmanı bitirmişik, yorulub oturmuşuq, 21 martda təbrik etməyə də kimsə qalmayıb. Hər işimiz belədir: "Çırmanarıq keçməyə çay gəlməmiş, Başlayırıq qızmağa yay gəlməmiş, Söz veririk indi - bir ay gəlməmiş, Asta qaçıb dürtülərik xəlvətə,..."Kim nə deyər bizdə olan qeyrətə?!" M.Ə.Sabir.
Novruzun hər hansı dinlə əlaqəsi, bağlılığı yoxdur. O, min illər boyunca əsasən, soyuq, qarlı, şaxtalı gündoğarda məskun olan xalqların dünyagörüşü, məişəti, adət-ənənəsi, gün-güzəranı, həyat tərzi, təfəkkürü ilə qırılmaz tellərlə bağlı olub. Təəssüf ki, bu bayramın mahiyyətini kiçiltmək - kosalaşdırıb keçəlləşdirmə səviyyəsinə endirmək, ab-atəş-xak-bad kimi ünsürlərə bağlayıb təbii, təbiət, insani məna, anlamından uzaqlaşdırmaq meylləri də baş alıb gedir.
Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinin "Bayram günləri" bölümündə yazılır: "Yeni il bayramı, Qadınlar günü, Faşizm üzərində qələbə günü, Müstəqillik Günü, Azərbaycan xalqının milli qurtuluş günü, Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələri günü, Dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyi günü, Novruz bayramı, Qurban bayramı və Ramazan bayramı günləri iş günü hesab edilmir....4. Novruz bayramı, Qurban bayramı və Ramazan bayramının keçiriləcəyi günlər növbəti il üçün dekabr ayının sonunadək müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edilib əhaliyə elan olunur". Axı Novruz Qurban bayramı və Ramazan bayramıdan fərqli olaraq, bəlli gündür - 21 mart, yəni min ildən artıq istifadə etdiyimiz, bu gün də çox sayda Şərq ölkələrinin, o cümlədən 30 milyondan çox dili, canı, qanıbir Quzey Azərbaycan türklərinin qoruyub saxladığı təqvimin ilk günüdür (1 yanvar miladi təqvimin ilk günü kimi), bunu 5 günün içərisində axtarmaq, saat, dəqiqə, saniyə ilə hesaba vurub müəyyən etmək hansı məntiqə sığır?! Niyə özümüzü hər fürsətdə türk, islam nəhrindən ayırırıq?! Bu yanlışlıq, dağınıqlıq aradan qaldırılmalıdır."
CALENDRIER:
Nevruz ( Ergenekon Bayramı ) Ergenekon'dan çıkışımızın 4659. Yılı kutlu olsun!
1) Azerbaycan: 21 Mart Nevruz Bayramı (Resmi Tatil)
2) Kazakistan: 21 Mart Nevruz Bayramı (Resmi Tatil)
3) Kırgızistan: 21 Mart Nevruz Bayramı (Resmi Tatil)
4) Özbekistan: 21 Mart Nevruz Bayramı (Resmi Tatil)
5) Türkmenistan: 21 Mart Nevruz Bayramı (Resmi Tatil)
6) Türkiye: 21 Mart Nevruz Bayramı
7) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti: 21 Mart Nevruz Bayram

 https://avropa.info/post/391690?fbclid=IwAR1t0PzC6-RhxFxlASNl1pS1ilO0CGRBKSsiMzjwWS9AxHyiwLSOuOor7g4

Hacı Nərimanoğlu,  "Zəngəzur" Cəmiyyətləri İctimai Birliyinin sədri

 Nevruz.jpg

Azərbaycan və İran arasında imzalanan dəhliz anlaşması Bakının növbəti uğurudur; analitik: “Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı Ermənistanın həm yaxın, həm də uzaq perspektivdə ata biləcəyi bütün təxribatçı addımlar artıq cəhənnəmə vasil olub”

Ötən həftə Azərbaycanla İran arasında İqtisadi, Ticarət və Humanitar sahələrdə əməkdaşlıq üzrə Dövlət Komissiyasının 15-ci iclasının yekununda iki ölkə arasında yeni sənədlər imzalandı. Müxtəlif sahələrdə əməkdaşlığı əhatə edən sənədlərin ən vacibi və əhəmiyyətlisi heç şübhəsiz ki, dəhliz anlaşması ilə bağlıdır.

Söhbət İran ərazisindən keçməklə Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında yeni kommunikasiya bağlantısının yaradılması haqqında Anlaşma Memorandumundan gedir. Sənədin məqsədi muxtar respublika ilə yeni dəmir və avtomobil yolu əlaqələrinin, eləcə də rabitə və enerji təminatı xətlərinin yaradılmasıdır. Bu məqsədə nail olmaq üçün Araz çayı üzərində iki avtomobil (piyada keçidi ilə) və iki dəmir yolu olmaqla ümumilikdə dörd körpünün, eləcə də rabitə və enerji təminatı infrastrukturunun tikintisi nəzərdə tutulur. Ekspertlər Bakı ilə Tehran arasında imzalanmış sazişin mühüm əhəmiyyətə malik olduğunu bildirirlər.

Faktiki olaraq Azərbaycan İranla Zəngəzur dəhlizinə alternativ yolun inşası üzərində anlaşmış oldu. Ermənistan sərhədi ilə 5 kilometr məsafədən keçən yol Şərqi Zəngəzur rayonunu Naxçıvanla birləşdirəcək. Bura avtomobil və dəmir yolu, eləcə də rabitə və enerji təminatı xətlərinin yaradılması daxildir. Ermənistan yenə böyük layihədən kənarda qaldı. 44 günlük müharibədən sonra imzalanmış üçtərəfli bəyanata əsasən, Ermənistan dəhlizin açılmasına da şərait yaratmalı idi, lakin müxtəlif bəhanələrlə bu öhdəliyin icrasından yayındı. Əslində Azərbaycan çox uzun müddət səbr etdi və İrəvanın konstruktiv davranacağına ümid etdi. Lakin ötən ilin payızında Prezident İlham Əliyev qarşı tərəfin anlaşmanı pozduğunu açıqladı. Türkiyənin Anadolu Agentliyinə verdiyi müsahibəsində dövlət başçısı bildirdi ki, 10 noyabr bəyanatında Azərbaycanın əsas hissəsini Naxçıvanla birləşdirəcək nəqliyyat əlaqəsinin qurulması “aydın qeyd olunsa da”, bu əlaqə qurulmayıb. İlham Əliyev qeyd etmişdi ki, Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı “danışıqlar nəticəsiz qalır”. “Bu əlaqəni qurmaq üçün o qədər də böyük vaxta ehtiyac yoxdur. Burada yolun ümumi uzunluğu 40 kilometrdir. Biz müharibədən sonra bir ildə min kilometrdən çox yol tikmişik, həm torpaq yollar, həm də asfalt yollar. İndi orada 40 kilometrlik yolun açılması böyük bir problem deyil. Amma buna baxmayaraq, Ermənistan buna razılıq vermir. Danışıqlar nəticəsiz qalır. Ermənistan 10 noyabr bəyanatının şərtlərini kobud şəkildə pozur. Hələ ki səbr edirik. Ehtiyatla hərəkət edirik. Amma bizim səbrimizin də həddi var. İkinci Qarabağ müharibəsi səbrimiz tükənəndə nələrin baş verdiyini göstərdi. Buna görə də Ermənistan rəhbərliyinə 10 noyabr bəyanatının bütün şərtlərini yerinə yetirməsi və məsuliyyətli davranması üçün bir şans veririk”, - Prezident söyləmişdi. Nəhayət, Azərbaycan dövlətinin səbr kasası daşdı və alternativ yolla bağlı qərarını verdi.

Bu yerdə zəruri xatırlatma etmək yerinə düşər. Rəsmi Tehran bir müddət öncəyədək Zəngəzur dəhlizinə qarşı müqaviməti ilə diqqət çəkirdi. Vaxtaşırı İranın İrəvandakı səfiri, yaxud ayrı-ayrı iranlı rəsmilər səviyyəsində Ermənistanın ərazi bütövlüyünün Tehran üçün qırmızı xətt olduğu bəyan olunur, Zəngəzurun hansısa formada güzəşt edilə biləcəyindən dolayı təşviş ifadə edilirdi. Bir sıra hallarda erməni revanşistlərinə stimul verən bu kimi davranışlar İranın başqa bir layihəsi ilə də diqqət çəkirdi. Belə ki, xəbərlər yayılmışdı ki, İran Zəngəzur dəhlizinə qarşı alternativ yol çəkir. İranın Ermənistan vasitəsilə Gürcüstan limanlarına çıxışı ilə bağlı səylərin anonsu verilmişdi, başqa adla Fars körfəzi - Qara dəniz marşrutunun. Düzdür, bu layihə əvvəldən mövcud idi, lakin sanksiyalar səbəbindən taqətdən düşmüş İran çox bahalı bir layihəyə əlavə xərc çəkməyə ehtiyatlanırdı. İranın yol və şəhərsalma naziri Xeyrullah Hatəmi hətta demişdi ki, Tehran Ermənistandan keçən və Gürcüstana qədər uzanan yeni tranzit yolunun çəkilməsində iştirak etməyə hazırdır. Bununla yanaşı, Gorus-Qafan yoluna alternativ marşrutun açılması istiqamətində işləyirlər. “Mümkün olduğu qədər tez bir zamanda Azərbaycan ərazisindən keçməyən alternativ yol yaradılmalıdır. Bu, ermənilərin maraqları üçün də vacibdir”, - Hatəmi bildirmişdi. Amma işə baxın ki, bu anonsun üstündən bir neçə ay sonra İranın Azərbaycandakı səfiri Seyid Abbas Musəvi “Zəngəzur dəhlizi Azərbaycan və Ermənistan arasında olan məsələdir və onunla bağlı qərara hörmətlə yanaşacağıq”, açıqlamasını verdi. Diplomat iranlı nazir Qaseminin bugünlərdə Azərbaycana səfər etdiyini diqqətə çatdıraraq əlavə edib ki, nazir azad olunmuş ərazilərə səfəri zamanı İrana yeni istiqamətin açılması, yolun çəkilməsi ilə bağlı müzakirələr aparıb. “İki ölkənin üstünlüyü odur ki, nəqliyyat dəhlizləri bu ölkələrdən keçir və biz bu dəhlizləri hər zaman müdafiə edəcəyik. Azərbaycan və İran arasında ticarət dövriyyəsinin həcmi 400 mln. ABŞ dolları təşkil edir. Bu, rəsmi rəqəmdir. Yaxın gələcəkdə iki ölkənin hökumətlərarası komissiyasının iclası keçiriləcək və bu tədbirdə ticarət dövriyyəsinin 1 milyard dollara çatdırılmasını müzakirə edəcəyik. İqtisadi əlaqələrimiz siyasi əlaqələrin yüksək səviyyəsinə çatmayıb, biz bu potensialın olduğunu, ticarət əlaqələrinin yüksəlməsini gözləyirik”, səfir bildirib.

Bu gedişat onunla nəticələndi ki, İran Azərbaycanla dəhliz anlaşmasını imzaladı. Ancaq istisna deyil ki, günün birində Ermənistan da “yuxudan ayılacaq” və Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı razılığını Azərbaycan tərəfə təklif edəcək. Faktiki olaraq Ermənistan hökuməti Arazdəyəndən Horadizədək çəkiləcək nəqliyyat-kommunikasiya xətləri ilə bağlı dəyərləndirmələr aparmaqdadır və yaradılan komissiya bu istiqamətdə işləyir. Deməli, Rusiyanın da marağında olduğu Zəngəzur dəhlizinin açılmaması mümkünsüzdür. Amma istənilən halda alternativ dəhlizlərin olmasının Azərbaycanın maraqları baxımından üstünlükləri var. Üstəlik, üçüncü yol da mövcuddur - Gürcüstandan keçməklə... Araz çayı üzərindən çəkilən dəhliz yol Ermənistan ərazisindən keçəcək dəhlizdən nə ilə fərqlənir? İrəvan günün birində desə ki, Azərbaycanın şərtləri ilə razıyıq, ikinci dəhlizin inşası mümkün olarmı? Yoxsa Azərbaycanı İrandan keçən dəhliz qane edir?

Elçin Mirzəbəyli: Azərbaycan döyüş meydanında olduğu kimi hüquq müstəvisində də Ermənistanı məğlub etdi .

Siyasi şərhçi Elçin Mirzəbəyli “Yeni Müsavat”a açıqlamasında İranla əldə olunan razılaşmanı müsbət xarakterizə etdi: “Azərbaycanı ölkənin əsas ərazisindən və İrandan keçməklə Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə birləşdirəcək dəhliz nəqliyyat-enerji dəhlizlərinin kombinə olunmuş ən müasir nümunələrindən biridir və komponentlərinə görə, Ermənistan istisna olmaqla, bölgənin bütün dövlətlərinin Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı təsəvvürlərinə uyğun gəlir. Amma məlum olduğu kimi, Ermənistan Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı müzakirələrdə həm dəhlizin statusu, həm də komponentləri ilə bağlı beynəlxalq nəqliyyat dəhlizləri anlayışının mahiyyətinə və bununla bağlı president xarakteri daşıyan dövlətlərarası müqavilələrə uyğun gəlməyən iddialarla çıxış edir və əslində özü üçün xilas yolu olan bu nəqliyyat dəhlizinin alver və təzyiq predmetinə çevrilməsinə çalışır. O zaman ortalığa bir sual çıxır: Əgər Ermənistan Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı müzakirələrin aparıldığı bir vaxtda əsassız iddia və mülahizələrlə çıxış edirsə, dəhliz hazır olduqdan və fəaliyyətə başladıqdan, eləcə də Azərbaycan, Türkiyə, Rusiya və digər region dövlətlərinin dəhlizlə bağlı beynəlxalq öhdəlikləri yarandıqdan sonra hansı təxribatlara yol verə bilər? Bu qədər mühüm bir məsələdə Ermənistana etimad göstərmək mümkündürmü? Əlbəttə ki, yox! İran ərazisindən keçəcək dəhlizlə bağlı isə belə problemlərin yaranması mümkün deyil”.

E.Mirzəbəyli qeyd etdi ki, rəsmi Tehranın bir sıra siyasi məsələlərdə region dövlətləri ilə müxtəlif dövrlərdə problemləri yaransa da, İran bir qayda olaraq, nəqliyyat dəhlizlərini, həm də öz iqtisadi maraqları baxımından təzyiq predmetinə çevirməməyə çalışıb: “Əslində bu, istənilən dövlətin reputasiyası ilə bağlı çox vacib bir məsələdir. Dövlətlərin taleyi onların regional və qlobal iqtisadi öhdəliklərinə, hətta ən kritik məqamlarda belə necə əməl etdiyindən asılıdır. Siyasət, fikir ayrılıqları öz yerində, amma qarşılıqlı fayda gətirən, həmçinin iştirakçı ölkələrin vətəndaşılarının maraqları, iqtisadi mənafeyi ilə bağlı olan məsələlərdə etimadsızlıq yaradan hərəkətlərə yol vermək olmaz. Çünki siyasi baxış bucaqlarının fərqliliyinə, fikir ayrılıqlarına nə zamansa son qoyula bilər, amma iqtisadi əlaqələr, xüsusilə də region dövlətləri və xalqları ilə iqtisadi münasibətlər əbədidir və iqtisadi münasibətlərdə məqsədyönlü təxribatlara yol verənlər, öhdəliklərinə əməl etməyənlər heç vaxt bağışlanılmır. Bu baxımdan, İran ərazisindən keçən dəhliz etibarlılıq baxımından, Ermənistan istisna olmaqla, bölgənin bütün dövlətləri üçün əlverişlidir”. Siyasi şərhçi qeyd etdi ki, digər tərəfdən, İran ərazisindən keçən dəhlizlə bağlı bütün aspektlər üzrə razılaşmalar əldə olunduğu üçün Zəngəzur dəhlizi artıq bölgədəki iqtisadi münasibətlərdə əsas daşıyıcı funksiyasını yerinə yetirməyəcək: “Yəni Azərbaycanın əsas ərazisini Naxçıvanla birləşdirəcək dəhliz alternativ dəhliz deyil, alternativ dəhliz reallaşacağı təqdirdə, Zəngəzur dəhlizi olacaq. Bölgədəki nəqliyyat və enerji dəhlizlərinin hab funksiyasını yerinə yetirən, ideal logistik imkanlara malik Azərbaycan isə öz öhdəliklərini yerinə yetirməklə istədiyi an Zəngəzur dəhlizinin dondurulmasına nail olacaq. Yəni Azərbaycana İran, Rusiya, Türkiyə və Xəzər dənizi üzərindən qarşılıqlı hərəkət edən bütün yüklər nəqliyyat habına sahiblik edən Azərbaycan tərəfindən vaxt və maliyyə itkisinə yol verilmədən istənilən zaman İran ərazisindən keçən dəhlizdən, istənilən vaxt isə Zəngəzur dəhlizindən keçəcək. Bu xüsusda Şimal-Cənub dəhlizinin Rəşt-Astara seqmentinin də yeni yaradılacaq dəhlizlə sinerji içərisində olacağını nəzərə alsaq, həmçinin Şərq-Qərb, TransXəzər dəhlizlərinin də eyni prinsip üzrə funksional hərəkət imkanlarını da əsas götürsək, Zəngəzur dəhlizinin məhz Azərbaycanın müəyyənləşdirdiyi və diqtə etdiyi şərtlərə uyğun olaraq, fəaliyyət göstərəcəyini müəyyənləşdirmək olar. Bu isə o deməkdir ki, Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı Ermənistanın həm yaxın, həm də uzaq perspektivdə ata biləcəyi bütün təxribatçı addımlar artıq cəhənnəmə vasil olub. Məşhur el məsələsində deyildiyi kimi, ”çox istəyən azdan da olar".

Ekspertimizin dediklərinə əlavə olaraq qeyd edə bilərik ki, əslində bu variant Azərbaycana sərf edir. İran üzərindən keçməklə dəhlizin reallaşdırılması həm də əlavə üsünlüklər qazandırır: Ermənistanın minnətini, şıltaqlığını götürmürük, üstəlik, ona bu avantajı qazandırmırıq. Dünyaya da göstərdik ki, israrla dəhlizin Ermənistandan keçərək reallaşmasını istəyirdik, amma Paşinyan iqtidarı Azərbaycanın bu alicənab davranışına adekvat yanaşmadı, nəticədə itirdi. İndi Azərbaycana yalvarsınlar. Qatarın dalınca baxan yenə də ermənilər olacaq, illər öncə Bakı-Tiflis-Qars qatarının ardınca boylandıqları kimi. “Dalan dövlət”ə yaraşan budur...

Elşad PAŞASOY,
“Yeni Müsavat”

7 -dən səhifə 27